Μια επιβράβευση μπορεί πολύ εύκολα να γίνει δωροδοκία και απλή συναλλαγή χωρίς το παιδί να διδάσκεται κάτι. Τα παιδιά πιστεύουν ότι αξίζει να συμπεριφέρονται σωστά μόνο όταν έχουν να κερδίσουν κάτι, συνήθως κάτι υλικό όπως ένα γλυκό, ένα παιχνίδι ή ακόμα κα χρήματα. Ένα σωστό σχέδιο επιβράβευσης θα πρέπει να βοηθά τα παιδιά να καταλάβουν και να εκτιμήσουν τους λόγους για τους οποίους προσπαθούμε να τους διδάξουμε κάποιες συμπεριφορές. Αν και το παιδί αρχικά θα εστιάσει στην ορατή και άμεση επιβράβευση, στη συνέχεια θα αρχίσει να αισθάνεται επιτυχημένο και άξιο.
Η αλήθεια είναι ότι η επιβράβευση είναι ένα προσωρινό μέσο προκειμένου τα παιδιά να δοκιμάσουν καινούριες συμπεριφορές. Ο σκοπός ενός καλού σχεδίου επιβράβευσης είναι να δημιουργήσει στα παιδιά την επιθυμία να χρησιμοποιούν επιθυμητές συμπεριφορές. Αυτή η επιθυμία, όμως, μπορεί να προέλθει μόνο όταν τα παιδιά ζήσουν τη χαρά της σωστής συμπεριφοράς και όλες τις θετικές συνέπειες που την ακολουθούν, που στην αρχή δεν θα είναι και τόσο ορατές όσο η επιβράβευση.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι ώστε η επιβράβευση να μη γίνει δωροδοκία.
1. Ποτέ δεν ξεκινάμε ένα σχέδιο επιβράβευσης αμέσως μόλις το παιδί έχει συμπεριφερθεί άσχημα. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, το παιδί θα συσχετίσει την αρνητική συμπεριφορά με την επιβράβευση.
2. Σε γενικές γραμμές, το πρόγραμμα πρέπει να τηρείται όπως έχει σχεδιαστεί. Αν αφήσουμε το παιδί να μειώσει τις απαιτήσεις, να αλλάξει την επιβράβευση με μία μεγαλύτερη ή να παραβιάσει το χρονοδιάγραμμα, φτάνουμε στα όρια της δωροδοκίας. Αν αλλάξουμε το πρόγραμμα ενδίδοντας στην πίεση του παιδιού, είναι πιθανό ότι το μόνο που θα μάθει είναι ότι μπορεί να κερδίσει αυτό που θέλει κουράζοντάς σας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ένα πρόγραμμα δεν αξιολογείται συχνά και δεν μεταβάλλεται ανάλογα με τις ανάγκες και τις συνθήκες που έχουν προκύψει, ιδιαίτερα αν οι στόχοι δεν είναι ρεαλιστικοί και το παιδί αποθαρρύνεται.
3. Δεν πρέπει να ενδίδουμε στις παράλογες απαιτήσεις του παιδιού. Οι επιβραβεύσεις πρέπει να είναι μικρές αλλά ελκυστικές - το παιδί πρέπει να ψάξει μέσα του να βρει ένα δικό του κίνητρο.
Ένα μικρό παράδειγμα:
Η εξάχρονη Όλγα γκρινιάζει και παραπονιέται κάθε φορά που η μητέρα της την παίρνει να επισκεφθούν τον παππού στο γηροκομείο. Λέει ότι βαριέται, αγνοεί τον παππού της και συνέχει λέει "πότε θα πάω σπίτι" και "βαριέμαι". Στο τέλος της επίσκεψης, η μητέρα είναι εξουθενωμένη και αισθάνεται άσχημα για τη συμπεριφορά της κόρης της. Θέλει να σταματήσει τα παράπονα της Όλγας και να προστατέψει τον παππού από την γκρίνια της μικρής.
(Δωροδοκία) Η αρχική συμπεριφορά της μαμάς ήταν να ψιθυρίσει στην Όλγα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, ότι αν συμπεριφερθεί την υπόλοιπη ώρα καλά, στην επιστροφή θα σταματούσε και θα της αγόραζε παγωτό. Αυτό άρεσε πολύ στην Όλγα και τη δίδαξε και κάτι: όταν συμπεριφέρεσαι άσχημα, κάποιος θα σε "πληρώσει" για να σταματήσεις. Αυτό ήταν το τέλειο κίνητρο για να γκρινιάξει ακόμα περισσότερο την επόμενη φορά.
(Επιβράβευση) Η μητέρα της Όλγα προσπάθησε να αγνοήσει όσο καλύτερα μπορούσε τη γκρίνια της κόρης της και ζήτησε συγγνώμη από τον παππού. Κάποια στιγμή την επόμενη μέρα, που ήταν και οι δύο ήρεμες, η μαμά λέει στην Όλγα ότι ξέρει πόσο δύσκολο είναι να επισκέπτονται το γηροκομείο. Είναι βαρετά, βλέπει πολλούς θλιμμένους ανθρώπους και μυρίζει παράξενα. Ενθάρρυνε την Όλγα να της περιγράψει πώς αισθάνεται, την άκουσε προσεκτικά και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο οι επισκέψεις τους να είναι πιο σύντομες. Μετά της εξήγησε ότι ο παππούς χρειάζεται παρέα και ότι είναι πολύ χαρούμενος όταν βλέπει την Όλγα. Έπειτα, με θετικό τόνο, της λέει ότι πιστεύει πώς μπορεί η κόρη της να συμπεριφερθεί καλύτερα. Της λέει ότι αν βρει κάποιο τρόπο να απασχολήσει τον εαυτό της (όπως να ζωγραφίσει) και αποφύγει να παραπονεθεί, τότε θα πάνε για παγωτό μετά την επίσκεψη. Για να είναι ρεαλιστικό το πρόγραμμα και να βοηθήσουμε την Όλγα να το τηρήσει, έχουμε συμφωνήσει με τη μαμά ότι οι επισκέψεις θα είναι περίπου 30’ και ότι θα της κάνει ένα νόημα κάθε φορά που περνάνε 10 λεπτά. Η μαμά κράτησε την υπόσχεσή της και μετά την επίσκεψη στον παππού πήγαν για παγωτό. Η Όλγα ήταν πολύ περήφανη που ο παππούς στόλισε τη ζωγραφιά της στο δωμάτιό του και της έδειξε πώς να φτιάχνει σαΐτες.
Η επιβράβευση συνδέθηκε με την ώριμη συμπεριφορά και όχι με την γκρίνια. Φυσικά υπήρχε και μία μη αναμενόμενη επιβράβευση. Η Όλγα ήταν ενθουσιασμένη που ο παππούς είχε εκφράσει χαρά προς την εγγονή του. Μετά από τρεις επισκέψεις στο γηροκομείο, η Όλγα σταμάτησε να ζητά παγωτό.
Φανή Λούγκλου, Κλινική Παιδοψυχολόγος, ΜΑ
Ατσική, Λήμνος. Τηλ.: 22540 31135, 6973 401177
fanilougklou@hotmail.com
trelamenoigoneisanisixapaidia.blogspot.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου